Budynek Rozdzielni Elektrycznej (1928)
Pierwsza w Europie wielokondygnacyjna fabryka – Prąd przemienny okazał się bardziej wydajny niż prąd stały, jednak wymagał zastosowania specjalistycznych urządzeń rozdzielczych. Hans Hertlein rozbudował wybudowaną w 1917 roku halę produkcji rozdzielnic z płaskim dachem, dodając do niej wysoki budynek. Nowa konstrukcja o stalowym szkielecie stała się ikoną architektury przemysłowej. Hale produkcyjne o długości 175 metrów robiły ogromne wrażenie. Zewnętrzne filary umożliwiły ustawienie stanowisk pracy w nieprzerwanym ciągu wzdłuż przeszklonej elewacji, dzięki czemu były one doskonale oświetlone światłem dziennym. Klatki schodowe, windy oraz pomieszczenia pomocnicze Hertlein umieścił w bocznych wieżach. Surowa, funkcjonalna architektura stała się znakiem rozpoznawczym firmy Siemens i wzorem dla późniejszych budynków przemysłowych. Obecnie w wieżowcu mieści się centrum kształcenia i doskonalenia zawodowego.

Cytadela Spandau
Centrum pruskiego przemysłu zbrojeniowego – Odlewnia armat, fabryki karabinów, amunicji i prochu oraz laboratorium pirotechniczne – wszystkie te obiekty do dziś świadczą o tym, jak w XVIII wieku twierdza Spandau zaczęła przekształcać się w centrum pruskiego przemysłu zbrojeniowego. Cytadela pełniła ważne funkcje militarne oraz reprezentacyjne. Obecnie w jej dawnym arsenale mieszczą się muzea poświęcone historii kulturalnej, miejskiej, przemysłowej i wojskowej Spandau. Dziedziniec Cytadeli jest dziś miejscem organizacji festiwali muzycznych, przedstawień teatralnych oraz jarmarków i festynów nawiązujących do epoki renesansu.

Dawny dworzec kolejowy Wernerwerk
Stacja na trasie Siemensbahn – Mimo nowych inwestycji mieszkaniowych w 1927 roku tylko niewielka część z 55 000 pracowników przedsiębiorstwa mieszkała w Siemensstadt. Wielu z nich musiało korzystać z transportu publicznego. Aby umożliwić im szybki dojazd do pracy, zbudowano kolej Siemensbahn (Kolej Siemens). Przebiegała ona przez przemysłowe obszary Siemensstadt po wiaduktach. Po zaledwie dwóch latach budowy uruchomiono elektryczne pociągi kursujące co pięć minut. Przewozy zostały wstrzymane w 1980 roku, gdy Berlin był podzielonym miastem. Po 40 latach nieużytkowania linia kolejowa jest obecnie reaktywowana. W 2029 roku, z okazji 100-lecia jej powstania, zabytkowa trasa kolejowa ponownie zostanie oddana do użytku. Ułatwi to również dostęp do projektu rozwoju Siemensstadt.

Fabryka amunicji (przed 1897 r.)
Z dawnej fabryki amunicji, będącej częścią pruskiego przemysłu zbrojeniowego, zachowało się jedynie kilka budynków. W latach 20. XX wieku zakład został przekształcony na potrzeby produkcji samochodów. W latach 1928–1940 wytwarzano tu samochody z napędem na tylne koła dla firmy DKW. Później rozpoczęto również produkcję podwozi do modeli z napędem na przednie koła. W latach 60., po przejęciu Auto Union przez Volkswagena, fabryka samochodów zakończyła działalność. W miejscu, gdzie niegdyś produkowano skrzynie biegów, od 2019 roku prezentowane są supersamochody oraz klasyczne pojazdy. Firma MOTORWORLD przeprowadziła konserwację i renowację zabytkowej hartowni z charakterystycznym dachem szedowym. Na terenie kompleksu powstają również nowe budynki przeznaczone na salony wystawowe, warsztaty oraz powierzchnie handlowe związane z motoryzacją. W planach znajduje się także hotel zbudowany z kontenerów, przestrzenie eventowe oraz ogródek piwny.

Fabryka broni (1914–1937) Zakład BMW Motorrad (1939)
Na początku XX wieku ta ogromna fabryka amunicji stanowiła ważny element pruskiego przemysłu zbrojeniowego. Produkcja była objęta ścisłą tajemnicą, dlatego do dziś wiadomo o niej bardzo niewiele. Znacznie lepiej udokumentowany jest okres ponad pięćdziesięciu lat, w którym w tym historycznym miejscu firma BMW produkuje motocykle. W 1939 roku BMW odkupiło zakład od Siemens & Halske i podczas II wojny światowej wykorzystywało go do produkcji silników lotniczych. Przez krótki czas po zakończeniu wojny wytwarzano tu narzędzia, takie jak sierpy, kosy i noże. W 1949 roku BMW rozpoczęło produkcję części do motocykli, a w 1969 roku z taśmy montażowej zjechał pierwszy motocykl w całości wyprodukowany w Berlinie. Obecnie około 2200 pracowników produkuje każdego dnia nawet 800 motocykli przeznaczonych na rynki całego świata. Gotowy motocykl opuszcza linię produkcyjną średnio co 62 sekundy.

Garnizonowa pralnia (1880)
Od pralni parowej do browaru – Pruscy żołnierze stacjonujący w Spandau około 1880 roku musieli być zaopatrywani w odzież i żywność. Na terenie kompleksu znajdowały się między innymi pralnia wojskowa (z własną kotłownią i wieżą ciśnień), piekarnia garnizonowa oraz wojskowy komisariat aprowizacyjny. Od 1994 roku działa tu Browar Spandau, serwujący własne piwo.

Główna siedziba Siemensa (1910–1930)
Na początku XX wieku firma Siemens niechętnie przeniosła swoją centralę z pierwotnej siedziby (znajdującej się w pobliżu dzielnicy rządowej) do Siemensstadt. Niezależne wówczas miasto Spandau było bardzo zainteresowane pozyskaniem głównej siedziby tak ważnego przedsiębiorstwa, które zapewniało znaczne wpływy z podatków od działalności gospodarczej, i ostatecznie Siemens wyraził na to zgodę. W centrum Siemensstadt wzniesiono budynek większy niż każdy ratusz w Berlinie. W jego wnętrzu znajdowały się biura dla około 5 000 pracowników, rozmieszczone wzdłuż pięciu kilometrów korytarzy. Podczas I wojny światowej część obiektu pełniła funkcję szpitala. Gmach, wyposażony w salę mozaikową, aulę oraz bibliotekę, wyznaczał nowy kierunek w architekturze firmy Siemens. Fasadę zaprojektował Karl Janisch w stylu historyzmu, natomiast wnętrza opracował Hans Hertlein. Od 2016 roku mieści się tu Instytut Historyczny Siemensa. Budynek jest połączony podziemnym tunelem z Fabryką Dynam po drugiej stronie ulicy. Do dziś produkowane są tam prądnice (dynama) – wynalazek, którego pionierem był Werner von Siemens.

Hala Belgijska (1918)
Wielkogabarytowy łup wojenny – Podczas I wojny światowej dotkliwie odczuwano niedobór żelaza. Aby wspierać przedsiębiorstwa mające znaczenie dla wysiłku wojennego, demontowano budynki przemysłowe na okupowanych terytoriach i wznoszono je ponownie w Niemczech. Dla zakładów Siemens-Schuckert architekt Hans Hertlein wybrał halę o stalowej konstrukcji szkieletowej z położonego przy granicy z Belgią północnofrancuskiego miasta Valenciennes. Przeniesiony budynek, myląco nazwany Belgienhalle („Halą Belgijską”), stał się halą produkcyjną fabryki kabli Siemensa na wyspie Gartenfeld. Dzięki położeniu nad Kanałem Hohenzollernów można go było zaopatrywać barkami. Pracownicy dojeżdżali do stacji Gartenfeld koleją Siemensbahn („Koleją Siemensa”). W latach 1928–1929 halę rozbudowano. Do 2002 roku produkowano w niej kable energetyczne, telekomunikacyjne oraz wysokiej częstotliwości. Później służyła jako magazyn, a przez krótki czas była także miejscem organizacji targów Bread & Butter. Obecnie na wyspie planowana jest budowa 3 700 mieszkań oraz ogólnodostępnych terenów rekreacyjnych nad wodą; cały obszar ma zostać wyłączony z ruchu samochodowego. Zabytkowa hala będzie przeznaczona na działalność gospodarczą, społeczną i kulturalną.

Huta szkła OSRAM (1927)
W hucie szkła wyposażonej w osiem pieców od 1927 roku nieprzerwanie produkowane są szklane rurki wykorzystywane do wytwarzania różnego rodzaju lamp. Produkcja odbywa się bez przerwy – siedem dni w tygodniu, 365 dni w roku. Przed I wojną światową produkcja żarówek była jednym z najdynamiczniej rozwijających się sektorów przemysłu elektrotechnicznego. Znaczący wkład w ten rozwój miała produkowana od 1905 roku żarówka. Już w 1906 roku Deutsche Glasglühlicht-Anstalt zarejestrowała znak towarowy OSRAM. Nazwa ta powstała z połączenia nazw dwóch materiałów stosowanych do produkcji żarników: osmu i wolframu. W latach 1978–2013 firma OSRAM była w całości własnością koncernu Siemens. W 2020 roku połączyła się z firmą ams, tworząc przedsiębiorstwo ams OSRAM, które skupia technologie z zakresu oświetlenia i techniki sensorowej (czujników).
Więcej informacji o historii przemysłowej Berlina można znaleźć na stronie poświęconej kulturze przemysłowej miasta oraz trasom rowerowym:

Królewskie Laboratoria Fajerwerków (1870-1918)
Od fajerwerków do filmowej magii – Fajerwerki widowiskowe odgrywały tu jedynie niewielką rolę. Na potrzeby wojska opracowywano, testowano i produkowano rakiety zapalające, wybuchowe oraz sygnałowe. Wszystko zaczęło się w 1817 roku od laboratorium rakiet zapalających na Cytadeli Spandau. Gdy stało się ono zbyt małe, przeniesiono je na wyspę Eiswerder. Położenie w odosobnieniu, otoczone wodą, czyniło ją idealnym miejscem do produkcji materiałów wybuchowych w warunkach najwyższej tajności. Laboratorium Fajerwerków szybko osiągnęło znaczące sukcesy, w istotny sposób przyczyniając się do wzrostu siły pruskiej armii. Zachowane budynki fabryczne powstały w latach 1870–1918. Od zakończenia I wojny światowej aż do końca zimnej wojny wykorzystywano je jako magazyny, częściowo na potrzeby Rezerwy Senatu Berlina. Obecnie część zabytkowych budynków jest przekształcana w mieszkania, a w innych mieszczą się warsztaty oraz biura Niemieckiego Stowarzyszenia Kaskaderów.

Osiedle Siemensstadt (1921–1930)
Ucieczka z miejskiej dżungli – Po I wojnie światowej niedobór mieszkań osiągnął ogromne rozmiary. Aby zapewnić swoim pracownikom godne warunki do życia, Siemens założył własną spółkę mieszkaniową. To osiedle, podobnie jak wszystkie późniejsze inwestycje mieszkaniowe firmy, powstało jako alternatywa dla ponurych kamienic czynszowych. Architekt zakładowy Hans Hertlein zaprojektował mieszkania i domy szeregowe przeznaczone dla pracowników umysłowych. Jak na ówczesne standardy były one prawdziwym luksusem – każde mieszkanie wyposażono we własną łazienkę. Równie nowoczesne były systemy ogrzewania, oświetlenia i wentylacji. Hertlein czerpał inspirację z idei miasta-ogrodu oraz architektury reformy, co widoczne jest również w zaprojektowanych przez niego terenach zielonych i przestrzeniach wspólnych. Warto zwrócić uwagę, że ulice i place osiedla noszą imiona inżynierów, wynalazców i fizyków, których osiągnięcia przyczyniły się do sukcesu firmy Siemens.

Park Ludowy Jungfernheide (1926)
Dawny plac apelowy i strzelnica – Park został otwarty w 1926 roku i otrzymał nazwę nawiązującą do mniszek z dawnego klasztoru w Spandau. Sto lat wcześniej teren ten miał przeznaczenie wojskowe: znajdowały się tu plac apelowy, strzelnica, a od 1896 roku także siedziba pierwszego batalionu sterowców. Po I wojnie światowej lotnictwo wojskowe zostało zakazane, a hangary rozebrano. Budowę parku sfinansowano w ramach programu nadzwyczajnego zatrudnienia. Program ten przyczynił się do powstania w całym Berlinie licznych parków publicznych i terenów rekreacyjnych, odpowiadających na potrzeby rosnącej liczby mieszkańców miasta. W parku Jungfernheide znajdowały się boiska sportowe, place zabaw, obóz młodzieżowy, wieża ciśnień, kąpielisko oraz teatr plenerowy. W tym ostatnim miejscu działa dziś Kulturbiergarten.

Reichsforschungssiedlung Haselhorst (1930–1935)
Ukryty klejnot nowoczesnego budownictwa mieszkaniowego – „Najpierw kuchnia, potem elewacja!” – domagała się Marie-Elisabeth Lüders, posłanka do parlamentu w okresie Republiki Weimarskiej. Z jej inicjatywy powstało to osiedle mieszkaniowe, zrealizowane przez Rzeszowe Towarzystwo Badawcze na rzecz Efektywności Ekonomicznej w Budownictwie i Mieszkalnictwie. Celem tej instytucji było wznoszenie przystępnych cenowo mieszkań o funkcjonalnych układach oraz prowadzenie badań nad wydajnymi metodami budowy i tanimi materiałami budowlanymi. Efektem było największe finansowane przez państwo osiedle mieszkaniowe okresu Republiki Weimarskiej, zaprojektowane przez Freda Forbáta, Otto Bartninga, Paula Mebesa i Paula Emmericha. Niskie koszty budowy okazały się sukcesem – 37% lokatorów stanowili robotnicy, a 42% pracownicy umysłowi. Z przyczyn politycznych Rzeszowe Towarzystwo Badawcze rozwiązano w 1931 roku, jednak spółka mieszkaniowa Gewobag kontynuowała realizację osiedla aż do 1935 roku.
Wskazówka: W zabytkowym mieszkaniu pokazowym na osiedlu Haselhorst (Burscheider Weg 21, 13599 Berlin) można zobaczyć, jak wyglądały oryginalne wnętrza. Więcej informacji:

Warsztat wiertniczy odlewni dział (1874)
Symbol pruskiego przemysłu zbrojeniowego – Budynki związane z Królewską Odlewnią Armat zaczęły powstawać w cieniu Cytadeli w 1854 roku. Do dziś zachowały się dwa z nich: warsztat wzniesiony w 1874 roku w stylu Schinkla oraz hala z 1915 roku. Początkowo odlewano tu działa z brązu, później jednak wykonywano wiercenie luf artyleryjskich wszystkich kalibrów. Po demilitaryzacji Niemiec po I wojnie światowej zakład przestawił się na produkcję łóżek metalowych, maszyn rolniczych i samochodów. W okresie Republiki Weimarskiej prowadzono tu potajemne przygotowania do wznowienia produkcji zbrojeniowej, z których później skorzystał reżim nazistowski. W czasie zimnej wojny obiekt służył jako magazyn zboża należący do Rezerwy Senatu – zapasów utworzonych na wypadek ponownej blokady miasta. Po dziesięcioleciach pozostawania nieużytkowanym planuje się obecnie utworzenie na jego terenie kompleksu biurowego z kawiarnią nad wodą oraz przystanią.

Wernerwerk II z wieżą zegarową (1914–1929)
Symbol Siemensstadt – Wieża zegarowa ma 70 metrów wysokości i stoi pośrodku dawnej fabryki liczników, składającej się z siedmiu budynków otaczających wewnętrzne dziedzińce. W wieży znajdują się komin fabryczny oraz wieża ciśnień. Woda z wieży była wykorzystywana w zakładzie do testowania liczników cieczy. Fabrykę zaprojektował Karl Janisch, a później rozbudował Hans Hertlein. Obecnie kompleks stanowi część Thelen Technopark.

Wielkie osiedle Siemensstadt (1929–1934)
Obiekt światowego dziedzictwa UNESCO – Na dekadę przed II wojną światową berliński urbanista Martin Wagner powierzył sześciu architektom reprezentującym sześć odmiennych stylów zadanie realizacji wizji nowoczesnego planowania miejskiego: Gropiusowi, Scharounowi, Bartningowi, Forbátowi, Häringowi i Henningowi. Czterech z nich należało do innowacyjnego stowarzyszenia Ring, stąd przydomek Osiedle Ring. Niewielkie mieszkania przeznaczone były dla nisko zarabiających pracowników Siemensa. Światło, świeże powietrze i słońce stanowiły zasady, według których zaprojektowano i zbudowano to osiedle. Najbardziej znane budynki to monotonny Langer Jammer („Długa Udręka”) autorstwa Bartninga oraz Panzerkreuzer („Krążownik Pancerny”) zaprojektowany przez Scharouna. Tablice informacyjne rozmieszczone na terenie osiedla przedstawiają szczegóły dotyczące budynków i ich architektów.

Wieżowiec Wernerwerk / Wernerwerk X (1930)
Siemens nieustannie się rozwijał i wznosił nowe budynki. Aby uniknąć pomyłek, w latach 20. XX wieku firma zaczęła je oznaczać nazwami i numerami jako Wernerwerke („Zakłady Wernera”), na cześć założyciela przedsiębiorstwa, Wernera von Siemensa. Architektem Wernerwerk był Hans Hertlein. Jego oszczędne, funkcjonalne budynki o stalowej konstrukcji szkieletowej wyznaczyły nowe standardy i stały się wizytówką charakterystycznego stylu Siemensa. W tym wieżowcu mieściły się niegdyś biura Siemens & Halske, biblioteka oraz sala wykładowa na dziesiątym piętrze. Aby podkreślić znaczenie tego nowatorskiego budynku i rewolucyjny potencjał elektryczności, przy specjalnych okazjach wszystkie okna były podświetlane. Obecnie w budynku mieszczą się siedziby kilku firm, a dziesiąte piętro pełni funkcję centrum konferencyjnego.